Türkiye’nin yeni tanıştığı mortgage ABD’de kriz riski
Finans uzmanları büyüklüğü 10 trilyon doları bulan ABD mortgage pazarında ani bir çöküşten endiÅŸe ediyor. FED’in faiz indirimi konusunda aceleci davranmaması ve deÄŸiÅŸken faizli krediler geri ödemeleri zorlaÅŸtırıyor. En büyük risk, düşük gelirlilere verilen yüksek faizli krediler.
Seçim arifesindeki Türkiye bu hafta mecliste kredili konut edindirme sistemi olarak bilinen mortgage yasa tasarısını tartışmaya hazırlanırken dünya finans piyasaları olası bir mortgage krizinin endiÅŸesini yaşıyor. ABD ekonomisinin istikrarı için kritik önem taşıyan emlak sektörünün ÅŸiÅŸirdiÄŸi mortgage kredilerinde batık sorunu tartışması yeniden alevleniyor. ABD’de büyüklüğü 10 trilyon doları bulan mortgage pazarında emlak kredilerine uygulanan deÄŸiÅŸken faiz oranları, batık kredi riskinin de büyümesine neden oluyor.
Wall Street Journal’da yer alan habere göre, sadece HSBC Bankası’nın batık kredilerinin boyutu 10.5 milyar dolar. Bankalardan kredi alamayan düşük gelirlilerin iÅŸini kolaylaÅŸtırmak için sunulan normalden yüksek faizli (subprime) krediler adeta mantar gibi türemiÅŸ durumda ve geri ödeme oranı da giderek azalmakta. 2000 yılında 150 milyar dolar ikincil kredi alan ABD’liler talep arttıkça tırmanışa geçen emlak fiyatları karşısında emlağı bir yatırım aracı olarak satın almaya baÅŸladı.
Son verilere göre 2000′den 2005′in sonuna gelindiÄŸinde ise verilen yüksek faizli kredilerin büyüklüğü 650 milyar dolara ulaÅŸtı. Bu kredilerin toplam mortgage pazarı içindeki payı ise yüzde 20′ye kadar çıktı. Ãœstelik son dönemlerde kredi borcu olanların ümitlerini baÄŸladığı ABD Merkez Bankası’nın (FED) faiz oranlarını yakın zamanda indireceÄŸi beklentisi de hemen gerçekleÅŸecek gibi görünmüyor. Kısacası ABD, yeni yeni “yumuÅŸak iniÅŸ” senaryosuna alışmaya çalıştığı bir dönemde mortgage pazarında bir temerrüd dalgası yaÅŸanabileceÄŸi endiÅŸeleri de bir yandan artıyor.
Bir haftadır gündemde, borsalar inişte
Dünyanın en büyük ekonomisi ABD’de emlak alımlarının finansmanı için kullanılan mortgage kredilerin geri ödenmeme oranının giderek artması, Wall Street’i ve borsaları da olumsuz etkilemeye baÅŸladı. Son bir haftadır konuÅŸulan mortgage kredilerindeki batıkların artabileceÄŸi deÄŸerlendirmeleri önceki gün Dow Jones endeksinin yüzde 0.2, Nasdaq’ın ise yüzde 0.4 deÄŸer kaybetmesine neden oldu. Wall Street’deki yatırım danışmanlığı ÅŸirketleri de ABD emlak sektöründe yaklaÅŸmakta olan bir fırtınadan tedirgin. Federal Rezerv Kurulu tarafından pazartesi günü yayımlanan araÅŸtırma raporuna göre ise ülke içindeki bankaların yüzde 15′i son 3 ay içinde mortgage kredileri için standartlarını sıkılaÅŸtırdı. Bu oran, 1990′dan bu yana ilk kez bu kadar yükselmiÅŸ durumda.
Düşük gelirliye yüksek faiz kıskacı
ABD’deki bazı bankaların normal ÅŸartlarda kredi verilebilecek müşterilerine bile daha çok gelir saÄŸlamak için yüksek faizli kredi saÄŸladığı, bunun da geri ödeme sorununu büyüttüğü belirtiliyor. Daha da kötüsü bu kredileri alan müşteriler, her 12 ayda bir bankaları tarafından deÄŸiÅŸtirilen faiz oranlarını kabul etmek zorunda. ÖrneÄŸin 2005 yılında yüksek faizli kredi alanların aylık ödemeleri her ay yüzde 30 ila yüzde 50 arasında artış gösteriyor. Bu yıl faiz artışı yapılması beklenen mortgage kredilerinin büyüklüğü ise 1.5 trilyon dolara yaklaşıyor.
Mortgage Bankaları BirliÄŸi’nin verilerine göre bu yıl bankalar, ödenmeyen mortgage kredilerini yeniden finanse edebilmek için 700 milyar dolarlık kredi daha alacak. Mortgage pazarını araÅŸtıran Center for Responsible Lending kuruluÅŸunun verilerine göre, verilen yüksek faizli kredilerin yüzde 20’si geri ödenemeyecek ve 2 yıl içinde 2 milyondan fazla ailenin evsiz kalmasına neden olacak. 2006 sonu itibariyle mortgage pazarından bir yılda alınan yüksek faizli kredilerin yüzde 6’sının ödemelerinde en az 2 ya da 3 aylık gecikmeler yaÅŸandı. 2003 ve 2004 yılında alınan kredilerin geri ödenmeme oranının ise 3 kat daha fazla olduÄŸun belirtiliyor. Åžimdi ise ABD’de bazı tüketici gruplarının giriÅŸimiyle kredi verilirken müşteri menfaatini göz ardı eden banka ya da aracı kurumların faaliyetten uzaklaÅŸtırılmaları talep ediliyor.
Hedge fonlar iflasa oynuyor
Yüksek faizli kredilerle desteklenen yatırımların iflasına karşı sigorta alınmasını saÄŸlayan kredi iflası swap iÅŸlemleri olarak bilinen mali kontratların maliyetlerini izleyen endeksler ise mortgage sektöründe olası bir çöküş endiÅŸesine iÅŸaret ediyor. Wall Street’in takip ettiÄŸi ABX-HE endeksleri geçtiÄŸimiz temmuz ayında faaliyete geçtiÄŸinden bu yana en düşük seviyesinde. Bu düşüş ise sigorta kontratları satanların mortgage iflaslarını telafi etmek karşılığında daha fazla komisyon ödemesi talep etmeye baÅŸladığı anlamına geliyor. Yani mortgage sektörü genelinde yaÅŸanacak bir iflas dalgası ihtimaline daha fazla ÅŸans verilmeye baÅŸlanmış durumda. Bu koruma kontratlarının en büyük talibi yani ödeme temerrütlerinin artacağına oynayanlar ise hedge fonlar.
