Yapılacak ilk reform
DoÄŸu Avrupa ülkeleri AB’ye girer girmez, onlara ilk yaptırılan reform mortgage sisteminin getirilmesi. Sistemin tümü AB standartlarına göre kuruldu.
Kredi piyasası öyle geliÅŸtirildi ki, 3 ay önce sistemin oturtulduÄŸu Romanya’da bankalara 30 bin mortgage kredisi baÅŸvurusu yapıldı. Sistemler, uluslararası alanda kendilerini kanıtlamış firmalara anahtar teslimi kurduruldu. Sistem kurulduÄŸundan beri yabancılar Romanya’da ayda 400 milyon dolarlık mülk alıyor. Mortgage kredileri de yabancı yatırımcılar tarafından saÄŸlanmaya baÅŸlandı.
Bulgaristan ve Polonya’da da aynı geliÅŸme olacak. Gayrimenkule baÄŸlanmış kaynakları ekonomiye kazandıran mortgage sistemi sayesinde ekonomik atılımlar gerçekleÅŸecek. Bizde, özelleÅŸtirmeler baÅŸarıyla yapılıyor, enflasyon düştü, inÅŸallah büyüme de olacak derken; bir de bakacağız bizim komÅŸular bizden fersah fersah ileriye gitmiÅŸ. Çünkü, biz mortgage sistemini de kendimize göre ÅŸekillendiriyor, uluslararası uygulamaları hiçe sayıyoruz.
AB’ye ilk adım
Geçen hafta, Çek Cumhuriyeti’nde, mortgage konulu bir seminere katıldım. Orada da, AB’ye girer girmez ilk baÅŸlatılan reform mortgage sistemi”olmuÅŸ. Sistem bütün yönleriyle yerleÅŸtirilmiÅŸ. Gayrimenkul alırken kendinizi Amerika’da sanıyorsunuz. Kredi deÄŸerlemeden, tapu garantisine, gayrimenkul deÄŸerlemeden, mortgage piyasasına kadar her ÅŸey oturmuÅŸ. Tapu garantisi veren kurumların yıllık kârları 1 milyon doları aÅŸmış. Bu yıllık asgari 1 milyar dolarlık tapu garantisi verildiÄŸi anlamına geliyor.
ABD’de krizi yendi
ABD’de 1929 Buhranı’ndan çıkış önemli ölçüde mortgage sistemi sayesinde baÅŸarıldı. Hareketsiz kaynakların ekonomiye kazandırılması amaçlanıyordu. O zamanlar piyasa mekanizması tam bilinmediÄŸinden, ÅŸimdi bizde kurulmaya çalışılan “devlet eliyle” sisteminin çalıştırılması yolu seçildi. Getirilen “new deal” politikasının bir parçasıydı. Devlet destekli “Fannie Mae” ve “Freddie Mac”, mortgage kredilerini bankalardan ve diÄŸer mali kurumlardan satın aldı. Böylelikle, bankaların sürekli mortgage kredisi verecek fonları oldu. Bu kurumlar vergiden muaf tutuldu. Amaç, düşük riskli, devlet garantili, yüksek getirili mortgage senetleri oluÅŸturup piyasada satmaktı. Hedefe ulaşıldı. Birçok düşünüre göre, Amerikan rüyasının esası mortgage sistemine dayanıyor.
Bizde, mortgage yasası çıksa bile, bizim yapacağımız çok şey var. Çünkü, hazırlanan yasa, uluslararası prensipleri içinde barındırmıyor. En önemli eksiklik de, vergi muafiyet ve istisnalarından vazgeçilmesi. O zaman da, sisteme yabancıların ilgisi kalmıyor.
“Ãœlke riski” denilen ÅŸey, zaten bütün bu hataların bir bileÅŸkesi.
Kaynak: Milliyet, Yaman TÖRÜNER
